erpkaizen

Cách đo giá trị

Đơn trả bù của siêu thị: cứ 26 PO có một, và chỉ phiếu nhận nhận ra nó

Có phép đo Bài của 11/11/2026 Đọc khoảng 9 phút
Hai tờ của cùng một PO: đầu PO ghi giao ngày mai; phiếu nhận ghi đặt, giao, nhận cùng một ngày — đó là đơn trả bù, ghép vào phiếu giao hôm trước. Không có số liệu thật. Đầu PO Đặt 30/10 Giao 31/10 đơn mới? Phiếu nhận Đặt 30/10 Giao 30/10 Nhận 30/10 cùng một ngày ⇒ trả bù Đơn trả bù: chỉ phiếu nhận nhận ra ghép vào phiếu giao đã mang hàng
Cùng một PO: đầu PO bảo «giao ngày mai», phiếu nhận ghi đặt, giao, nhận cùng một ngày — đó là đơn trả bù.

Cửa hàng lên PO và nhập kho ngay trong ngày để trả cho hàng đã giao không có PO. Đầu PO vẫn ghi «giao ngày mai», nên đơn trả bù dễ bị giao lần hai và hàng đã giao không lập được hoá đơn. Số đo trên 1.258 PO, và một ngưỡng ghép chọn bằng dữ liệu.

Đơn trả bù: mỗi tháng tránh được bao nhiêu?

Chỉ cần số PO có phiếu nhận mỗi tháng, phần đơn trả bù và giá trị một đơn. Phần tự ghép / người chọn / không ứng viên lấy từ biểu đồ — số đo thật trên 48 đơn trả bù. Sửa được hết.

Đo được 1.258 PO trong 30 ngày
Đo được 3,8%: 48 trên 1.258 — đặt, giao, nhận cùng một ngày
Số minh hoạ — thay bằng số của bạn
48 đơn trả bù đo được — ghép ra sao theo khoảng ngày Kéo thanh ngày, chọn mức «còn thiếu»: phần dưới cùng robot tự ghép
48 đơn trả bù đo được — ghép ra sao theo khoảng ngày

Suy ra

Đơn trả bù mỗi tháng–
Robot tự ghép–
Người chọn trong danh sách–
Không có phiếu giao nào khớp–
Giả định — bấm để xem và sửa từng con số

Giao lần hai

Hoá đơn cho hàng đã giao không có PO

Phút của kế toán

A. Hàng không bị giao lần hai–
B. Hàng đã giao được lập hoá đơn–
C. Phút dò tìm phiếu giao–
Lợi ích mỗi tháng (đ)–

Số đo thật là các tỉ lệ có ghi «đo được» và cả biểu đồ; còn lại là số minh hoạ. Đặt phần đơn trả bù về 0 thì mọi khoản về 0 — thử đi.

Có một loại đơn của chuỗi siêu thị không đặt hàng gì cả. Hàng đã nằm trên kệ từ hôm qua — xe giao một mặt hàng mà đơn không có, hoặc giao nhiều hơn số đặt. Để «trả đơn» cho số hàng đó, nhân viên cửa hàng lên một PO mới và cho nhập kho ngay trong ngày. Bài này gọi nó là đơn trả bù, và nói về hai việc nó gây ra khi hệ thống không nhận ra nó: hàng bị giao lần hai, và hàng đã giao không lập được hoá đơn.

Nhìn trên cổng của chuỗi, một đơn trả bù giống hệt đơn thường: cùng mẫu, cùng cửa hàng, và đầu PO vẫn ghi «ngày giao: hôm sau». Người lập đơn — hay robot lấy đơn — đọc nó như một đơn mới phải giao. Thế là số hàng cửa hàng đã nhận hôm qua được lên kế hoạch giao thêm một lần nữa.

1. Thay đổi là gì

Chỉ có phiếu nhận phân biệt được đơn trả bù. Phiếu nhận của chuỗi ghi ba ngày: ngày đặt, ngày giao, ngày nhận. Đơn thường đặt hôm nay, nhận hôm sau. Đơn trả bù được đặt, giao và nhận cùng một ngày — vì hàng đã có sẵn trong kho cửa hàng. Cột «ngày giao dự kiến» vẫn ghi hôm sau như mọi đơn, nên không dùng được; chỉ ba ngày thật trên phiếu nhận mới nói đúng.

Robot lấy phiếu nhận trên cổng của chuỗi vài lần mỗi ngày. Từ nay nó chạy trước robot lấy đơn, và với mỗi phiếu nhận có đặt = giao = nhận:

  • ghi PO đó vào sổ là «Trả bù». Robot lấy đơn gặp PO này thì không lập đơn bán, không lập phiếu giao. Nếu người lập đơn mở tệp đơn và nhập tay, màn nhập hiện cảnh báo «đơn trả bù — đừng lập đơn, đừng giao lại»;
  • nếu PO đã lỡ vào một đơn bán hay phiếu giao — trước khi phiếu nhận về — màn quản lý PO hiện nó trong thẻ «Trả bù» kèm một nút gỡ số hàng đó khỏi phiếu giao nháp. Phiếu đã ghi sổ thì máy không tự sửa, chỉ báo để kế toán xem;
  • tìm phiếu giao đã mang số hàng đó: cùng cửa hàng, giao trong 4 ngày tới ngày nhận, và mọi mặt hàng của phiếu nhận trả bù đều có trên phiếu giao mà phiếu giao đó còn thiếu phiếu nhập ít nhất một nửa số trả bù. Đúng một phiếu như vậy và phiếu chưa có hoá đơn thì máy tự ghép phiếu nhận vào đó, thêm số PO vào phiếu giao và đính tờ PO. Có nhiều phiếu thì để người chọn bằng một nút; phiếu đã có hoá đơn thì chỉ hiện ra, không ghép được.

Khi phiếu nhận trả bù đã ghép vào đúng phiếu giao, phần lập hoá đơn theo số chuỗi thực nhận coi nó như phiếu nhận của chính phiếu giao đó: hàng giao hôm qua mà không có PO giờ có chứng từ để lập hoá đơn. Hai ngưỡng — 4 ngày và một nửa — là thiết lập, không nằm trong mã.

2. Số đo: đơn trả bù nhiều tới đâu, và đi về đâu

Đo ngày 01/11/2026 trên hệ thống đang chạy của một nhà phân phối thực phẩm tươi, trên phiếu nhận 30 ngày của một chuỗi siêu thị (bảng phiếu nhận, sổ PO, đơn bán và phiếu giao):

  • 1.258 PO có phiếu nhận. 48 là đơn trả bù (3,8%) — cứ khoảng 26 PO có một. Đơn thường được nhận hôm sau: 1.170 PO.
  • Trước khi có thay đổi này, 6 trong 48 đơn trả bù đã lỡ vào đơn bán hoặc phiếu giao lần hai: 3 phiếu giao còn nháp, 3 phiếu đã ghi sổ. Người lập đơn có tự nhận ra một lần — và bỏ qua PO đó với lý do «cửa hàng trả PO đã giao rồi». Nhận ra được hay không phụ thuộc vào trí nhớ của người đó.
  • Lượt chạy đầu tiên với ngưỡng mặc định: 18 đơn trả bù tự ghép vào đúng phiếu giao, 9 để người chọn (nhiều phiếu khớp, hoặc phiếu khớp đã có hoá đơn), 21 không có ứng viên. 5 trong số không có ứng viên là vì phiếu nhận còn chưa vào hệ thống — robot chưa chắc cửa hàng đó là khách nào.
  • Phiếu giao được trả bù nằm gần ngày nhận: trong các ứng viên tìm được, 22 cách 0 ngày (giao và trả bù cùng ngày), 9 cách 1 ngày, 8 cách 2 ngày, 5 cách 3 ngày, 8 cách 4–7 ngày.

Biểu đồ trong bảng tính bên trên là phép đo này cho mọi ngưỡng: số ngày tìm từ 0 tới 7, mức «còn thiếu» từ một phần tư tới đủ số. Nó được tính lại như trước khi ghép bất cứ phiếu nào, nên ở ngưỡng mặc định ra 19 / 10 / 19 thay vì 18 / 9 / 21 của lượt robot thật — robot ghép lần lượt, và mỗi phiếu đã ghép làm phiếu giao đó bớt «thiếu» cho đơn sau.

Điều biểu đồ cho thấy: nới khoảng tìm quá 2 ngày không thêm được đơn nào tự ghép, chỉ thêm phiếu ứng viên cho người phải chọn. Phần lớn đơn trả bù trả cho chính ngày đó hoặc hôm trước.

3. Nguồn thứ nhất: hàng không bị giao lần hai

Tiền/tháng = PO có phiếu nhận × phần đơn trả bù × phần lỡ vào đơn lần hai × giá trị một đơn × phần mất khi giao lần hai
Ví dụ 1.258 PO mỗi tháng, 3,8% là đơn trả bù: khoảng 48 đơn. Một phần tám lỡ vào đơn lần hai: 6 đơn. Mỗi đơn 450.000 đ hàng; hàng tươi giao lần hai thì một nửa thành mất — cửa hàng không nhận, hoặc nhận rồi trả về khi đã hỏng. 48 × 12,5% × 450.000 × 50% ≈ 1,3 triệu đồng/tháng.

Cách đo. Đếm các PO trả bù đã có đơn bán hoặc phiếu giao trong một tháng trước khi bật nhận diện — bảng phiếu nhận và đơn bán là đủ, không cần hỏi ai. Phần mất khi giao lần hai thì hỏi kho: hàng giao thêm cho một cửa hàng đã đủ hàng thường về đâu.

Mức độ đáng tin: số đơn lỡ vào là số đo; phần mất là ước lượng.

4. Nguồn thứ hai: hàng đã giao được lập hoá đơn

Hàng giao mà không có PO thì không có phiếu nhận nào khớp với phiếu giao — phần lập hoá đơn theo số thực nhận thấy phiếu giao «giao mà không nhận» và dừng. Đơn trả bù chính là phiếu nhận còn thiếu đó; chỉ cần ghép đúng chỗ.

Tiền/tháng = đơn trả bù × giá trị một đơn × phần tiền không lập được hoá đơn × (phần không ai ghép trước − phần không ứng viên sau)
Ví dụ 48 đơn trả bù mỗi tháng. Trước đây 60% không ai ghép vào phiếu giao nào; giờ còn 40% (phần «không ứng viên» ở ngưỡng mặc định). Phiếu giao không có phiếu nhận thì 30% số tiền rốt cuộc không lập được hoá đơn — bỏ qua, xoá đi hay thành tranh chấp. 48 × 450.000 × 30% × (60% − 40%) ≈ 1,3 triệu đồng/tháng.

Cách đo. Lấy các phiếu giao «giao mà không nhận» của tháng trước; với mỗi phiếu, xem nó có kết thúc bằng một hoá đơn không. Phần không có là con số 30% của bạn. Phần không ai ghép trước đây: đếm phiếu nhận trả bù không nằm trên phiếu giao nào.

Mức độ đáng tin: thấp tới vừa. Phần còn «không ứng viên» là số đo; hai tỉ lệ còn lại phải đo ở chính công ty bạn.

5. Nguồn thứ ba: phút tìm phiếu giao

Tiền/tháng = đơn trả bù × (phút dò tay − phút trung bình sau) ÷ 60 × chi phí một giờ
Ví dụ Dò tay: 12 phút để tìm phiếu giao của cửa hàng đó trong mấy ngày trước có mặt hàng đó mà chưa có phiếu nhập. Sau: phần tự ghép không tốn phút nào, phần người chọn mất 2 phút, phần không ứng viên vẫn 12 phút — trung bình khoảng 5,2 phút. 60.000 đ một giờ. 48 × (12 − 5,2) ÷ 60 × 60.000 ≈ 330 nghìn đồng/tháng.

Cách đo. Bấm giờ 10 lần kế toán tự tìm phiếu giao cho một phiếu nhận lạ, rồi 10 lần chọn trong danh sách ứng viên.

Mức độ đáng tin: khá — hai con số phút bấm giờ được ngay.

6. Cộng lại

NguồnMỗi tháng
Hàng không bị giao lần hai1,3 tr
Hàng đã giao được lập hoá đơn1,3 tr
Phút tìm phiếu giao0,3 tr
Tổng3,0 tr

Khoảng 3 triệu đồng mỗi tháng, 36 triệu mỗi năm, cho một chuỗi. Không lớn — và nên đọc đúng cách: hai phần đầu là tiền hàng, không phải giờ công; phần thứ ba là giờ công, và nó là tiền hoặc là sức, không cộng hai lần. Với nhà phân phối giao cho vài chuỗi có cùng thói quen trả bù, nhân theo số chuỗi.

7. ROI này đứng trên giả định nào, và cách đo ở chính công ty bạn

Dấu hiệu phải đúng. Đặt = giao = nhận cùng ngày là dấu hiệu đo được ở một chuỗi. Chuỗi khác có thể trả bù theo cách khác — nhập kho hôm sau, cùng lượt với đơn thường. Khi đó không có dấu hiệu ngày nào, và đơn trả bù chỉ lộ ra qua hàng: một PO mà mọi mặt hàng đều đúng bằng phần đã giao thừa mấy hôm trước. Trước khi bật, kiểm dấu hiệu trên phiếu nhận của chính chuỗi bạn giao: lấy 30 ngày, đếm PO có ba ngày trùng nhau, và hỏi người lập đơn từng cái một.

Ghép tự động phải sai rất ít. Một phiếu nhận ghép nhầm phiếu giao làm hoá đơn của phiếu đó sai — tệ hơn không ghép. Vì vậy máy chỉ tự ghép khi có đúng một phiếu khớp và phiếu đó chưa có hoá đơn. Theo dõi một con số: trong các lần tự ghép, bao nhiêu lần kế toán phải gỡ ra.

Ngưỡng là một thiết lập, chọn theo số đo. Biểu đồ trên là cách chọn: khoảng ngày rộng hơn không thêm đơn tự ghép mà thêm việc cho người. Đo lại sau một tháng, vì thói quen trả bù của cửa hàng có thể đổi.

Kế hoạch đo. Trước khi bật: đếm đơn trả bù và số đã lỡ vào đơn lần hai trong 30 ngày (mục 2 làm đúng việc đó). Chạy thử một tháng. Đo lại: số lỡ vào phải về 0; số tự ghép, số người chọn, số không ứng viên; và số phiếu giao «giao mà không nhận» cuối tháng — so với tháng trước, cùng chuỗi.

8. Điều đáng nhớ

Cùng một tờ PO có thể là một việc phải làm, hoặc một việc đã làm xong. Đầu PO không nói được điều đó; chứng từ của bên nhận thì nói. Khi một loại chứng từ có hai nghĩa, hãy tìm tờ giấy do bên kia viết ra.

Đọc đơn hàng cho biết khách muốn gì. Đọc phiếu nhận cho biết khách đã có gì.

Số PO có phiếu nhận, số đơn trả bù, số đã lỡ vào đơn lần hai, kết quả lượt ghép đầu tiên, khoảng cách ngày của các ứng viên và toàn bộ biểu đồ được đo trên hệ thống đang chạy của một nhà phân phối thực phẩm, ngày 01/11/2026, và đã ẩn danh. Giá trị một đơn, phần mất khi giao lần hai, phần không lập được hoá đơn, phần không ai ghép trước đây, số phút và lương là số minh hoạ. Hãy thay bằng số của chính bạn.

Đọc tiếp